Friday, 11 January 2013

Ble mae'r trenau chwe-cerbyd?

Os dych chi'n un i'm nabod ers sbel, heb os byddwch wedi clywed fi'n cwyno am ddiffyg trenau chwe-cerbyd yn Ne Cymru. Gwariodd y Cynulliad rhyw £13.2 miliwn i wella'r sefyllfa blynyddoedd yn ôl ond o hyd does dim un trên chwe-cerbyd –– i'r colled teithiwr.

Felly, penderfynnais i wneud yr ymchwil a dysgu pam bod y sefyllfa fel hyn a pam nad oes neb yn gweithio i wella pethau. Ar ôl dau fis o gysylltu ag Arriva, Network Rail ac aelodau'r Cynulliad o bob plaid, dyma'r canlyniad:


Cliciwch y linc i ddarllen y stori ar fy mlog Saesneg. Dwi wedi treulio cryn dipyn o amser ar y stori 'ma ac hoffwn sicrhau bod hi'n cael ei gweld gan gynifer o lygaid â phosib. Felly, plîs rhannwch y stori. Diolch.

Wednesday, 12 December 2012

Dancing the Polka with Miss El Cajon: The death of a language

Dancing the Polka with Miss El Cajon: The death of a language: To save the Welsh language speakers may need to look critically at themselves. This week saw the release of the unhappy but not at all ...

Thursday, 11 October 2012

10,826 gair

Dwi newydd orffen ysgrifennu Pennod 5 o Busnes!, y nofel fach fy mod yn gweithio arni ar hyn o bryd. Rhaid imi gyfaddef fy mod yn mwynhau'r peth; dwi'n difyrru fi fy hunan. Ond pwy a wyr a oes rhywun arall yn mwynhau?

S'dim ots. Yn y bon, dyna bwynt y prosiect. Dwi'n ysgrifennu rhywbeth sy'n weddol "tu hwnt" i'm harddull arferol. Mae'n ffordd o ymlacio ar ôl treulio cymaint o amser ar Tales of a Toffee-Covered Llama, sef y llyfr Saesneg fy mod wedi'i ysgrifennu yn ystod y flwyddyn ddiweddar. Mae asiant llyfrau 'da fi sy'n darllen y peth ar hyn o bryd a dyma ffordd o gadw fy hunan rhag becso gormod am bethau yn y cyfamser.

Diolch i'r rhai ohonoch chi sydd wedi sylwi ar bethau hyd yma. Cofiwch bod chi'n gallu darllen a sylwi ar y llyfr ar y gweill trwy glicio yma. Dwi wedi ychwanegu rhyw Table of Contents hefyd er mwyn i bobl cyrraedd pennodau'n haws –– mae dim ond angen i chi glicio ar enw y bennod bod chi ei heisiau.

Wednesday, 3 October 2012

7,089 gair

Wel dwi'n dal ati –– yn ysgrifennu'r nofel fach. Heddiw, llwyddais i gwblhau ysgrifennu Pennod 3 a Pennod 4. Er rhaid cyfaddef nad yw Pennod 4 yn enfawr o beth.

Os nad ydych yn gwybod eisoes, er gwaethaf yr addewid a wnes i wrthyf fy hunan rhai blynyddoedd yn ôl, dwi'n ysgrifennu llyfr arall yn y Gymraeg. Glutton for punishment. Er mwyn y hwyl, ac, efallai, mewn ymdrech i hunan-annog, dwi'n ysgrifennu'r peth yn Google Docs ac yn gosod pethau i roi caniatâd i unrhywun weld y broses gyfansoddi. Hynny yw, trwy glicio'r linc 'ma gellwch weld y ddogfen fy mod yn gweithio arni ar hyn o bryd. Gellwch weld y camsillafu, gellwch weld yr ymadroddion or-Saesneg, ac ati, ac ati. Gellwch weld nofel yn cael ei hysgrifennu.

Gellwch hefyd sylwi ar bethau (mae esboniad sut i wneud hyn yn y ddogfen). Rhaid cydnabod ychydig o siom nad oes neb wedi sylwi eto, ond dwi ddim wedi cael fy synnu gan hyn chwaith. Mae adborth yn cymell person, ond dyw'r Cymry ddim yn mwynhau gwneud y fath beth. Efallai y dylwn i nodi, felly, bod hi'n bosibl sylwi'n ddienw.

Dwi am ddal ati am sbel, ond efallai y colla' i stêm os nad oes diddordeb yn y peth. That's not a threat or any such nonsense. Dwi ddim yn dweud: "RHAID i chi gefnogi fy syniadau bach, distadl." Dim ond yn gyfaddef bod hi'n bosibl na orffenna' i'r prosiect os dwi'n teimlo ei fod yn beth 'mod i'n ei wneud mewn gwactod, fel petai.

Ta beth, dyma'r linc eto.

Friday, 28 September 2012

Gawn ni weld

Caf i syniadau weithiau. Syniadau am bethau y hoffwn eu gwneud yn y byd Cymraeg. Anghofia' i am y syniadau hyn wedyn ar ôl iddyn nhw fethu gweithio m'as fel dwi eisiau. Mae'n hollol bosibl felly, yr aiff y syniad 'ma yr un ffordd. 

Ond, ta beth...

Yn ddiweddar, roeddwn i'n darllen am awdures sy'n ysgrifennu ei nofel yn Google Docs a rhoi caniatad i'w darllenwyr i weld y peth wrth iddo gael ei ysgrifennu, a sylwi arno hefyd. Dyna beth diddorol, meddyliais, ac anghofio amdano am sbel. Roeddwn i'n gweithio ar lyfr yn Saesneg ar hyn o bryd (dyw'r brawddeg 'na ddim yn gwneud synnwyr yn Gymraeg, ond dwi'n rhy ddiog i ddi-Saesnegio fe) a thywallt fy hunan i mewn iddo. Mwy am hynny yn y dyfodol.

Erbyn hyn, dwi wedi cyrraedd pwynt lle dwi'n aros i bobl ddarllen y llyfr 'na ac yn mynd yn wyllt heb lawer i'w wneud. Yna, dyma fi'n cofio'r awdures 'na, a rhyw hen, hen syniad sydd 'da fi am lyfr yn y Gymraeg. Tybed a fyddai diddordeb tasai rhywun yn gwneud yr un peth yn yr iaith Gymraeg?

Wel, gawn ni weld. Dilynwch y linc 'ma a byddwch chi'n gweld nofel 'mod i'n gweithio arno. Gellwch weld y work in progress a gellwch hefyd (am wn i) sylwi arno. Efallai bod chi eisiau cywiro syllafu, efallai bod chi eisiau awgrymu ffordd gwell o ddweud pethau –– pwy a wyr?

Dwi ddim yn addo dal ati gyda hyn, mae'n dibynnu ar ymateb pobl a'm hwyl. Ond, am y tro, dwi'n ysgrifennu.

Tuesday, 1 May 2012

Y problem heb ei ddatrys

I barhau gyda'r hyn yr oeddwn yn dweud yma...

Y problem sydd 'da fi yw dau fath o ddifyg: diffyg ffrindiau a diffyg arian/modd ennill arian (h.y. swydd). Does dim 'da fi un neu'r llall yn y Gymraeg. Yn y bôn, dyma pam dwi mor anhapus, mor chwerw yn erbyn Cymru a'i hiaith. Des i yma llawn gobeithion a chael fy siomi cymaint wedyn; dwi'n teimlo fy arwahanu (ar y cyfan). Mae'n hen stori, dwi'n gwybod.

Y peth yw, trwy'r amser dwi eisiau rhoi i'r iaith gyfle arall, fel petai. Dwi eisiau ceisio eto. Ond dwi wedi blino cymaint ar geisio a methu. Ceisio a methu, ceisio a methu. Mae chwe blynedd o fethu yn sbel hir iawn. 

Ces i fy atgoffa ddoe o'm awydd ffeindio lle ym mreichiau'r gymuned Cymraeg ei hiaith ar ôl mynd ar Radio Cymru a mwynhau dros ben. Roedd y profiad hynny -- yn siarad a chwerthin gyda Daf Du a Sarra Elgan -- yr un mwyaf plesurus imi ei gael yn y Gymraeg ers blynyddoedd. Blynyddoedd. Ceisiwch dychmygu hynny: blynyddoedd heb chwerthin, blynyddoedd heb fwynhau. Blynyddoedd. A fyddwch chi wedi dal ati mor hir? Tasech chi'n byw rhywle lle nad oes 'da chi cysylltiad teulu, na ffrindiau, na swydd, a fyddwch chi wir yn dal ati mor hir? Ceisio a methu, ceisio a methu. Pam? I be?

Dwi'n chwerw. Dwi'n unhapus. Yn y bon, mae'r ddau ddiffyg sydd ar fai. Hoffwn i roi cyfle arall i bopeth, ond sut i roi i'r iaith gyfle teg? Sut i roi iddi gyfle lle nad yw hi'n debyg i fethu fel pob tro cynt?

Rhai pethau i'w hystyried:

1) Dwi ddim yn ddysgwr bellach. Seriously. Stop with that fucking noise. A dweud y gwir, mae'r awgrymiadau hyn yn rhan o'r rheswm 'mod i'n teimlo fy arwahanu. Mae'n sarhaus ar un lefel, fel petai person yn dweud nad ydw i'n cyfrif fel aelod "llawn" y gymuned Gymraeg; dwi'n teimlo hynny, dwi'n teimlo awgrym y dylwn i fodloni ar gael lle eilaidd, ac mae'n digio fi. Wrth gwrs, fel tiwtor Cymraeg i oedolion, dwi'n ymwybodol o gyfleoedd i ddysgwyr, a dwi'n cefnogi'r digwyddiadau hyn o dr i dro. Ond nid dysgwr ydw i bellach; dwi ddim eisiau eistedd yno, yn gwrando ar rywun sy'n filltiroedd i ffwrdd yn nhermau diddordebau, profiadau, ideoleg, oedran ac ati, dim ond er mwyn siarad yr iaith. Dwi eisiau defnyddio'r iaith -- i drafod, i sgwrsio. Dwi eisiau'r iaith i fod yn fyw yn fy mywyd i, yn hytrach na ryw hobi. 
Dychmygwch fod chi'n berson sydd wedi dysgu sut i ganu'r gitar. Ac yn y senario 'ma, rhywsut, cawsoch chi eich dysgu ymhlith torf o bobl sydd wrth eu boddau gyda Meic Stevens. A dyna chi, wrth ddysgu, yn meddwl: "Wel, dwi ddim yn ffan o Meic Stevens. Dwi ddim yn ffan o'i arddull o gwbl, a dweud y gwir. Ond dwi'n gwybod bod llawer mwy o gerddoriaeth yn y byd mawr, ac mae cord yn gord, felly s'dim ots pa fath o gerddoriaeth bod pobl yma'n ei hoffi -- dwi'n dysgu." Ond dyma chi, 12 blynedd wedyn, ar ôl meistroli'r gitar i safon uwch, yn dweud, "Hoffwn i ymuno â band," a phawb yn dweud wrthoch chi: "Wel, mae grŵp Canmol Meic Stevens yn cwrdd unwaith y mis yn y Mochyn Du."

2) Dwi ddim am symud rhywle arall. Dim arian, dim swydd, cofiwch. Alla' ddim symud heb y pethau 'na, hyd yn oed taswn i eisiau. Os oes 'da chi swydd dda iawn i'w chynnig, OK, dwi'n gwrando. Ond rhaid iddi dalu digon i fi a fy nghariad fyw arni.
Mae'n blino fi bod pobl sydd mor gartrefol hefyd mor gyflym i ddweud wrth rywun arall y dylai fe symud. Pa dystioliaeth sy'n cefnogi'r syniad 'ma, tybed? Ydych chi'n gallu enwi person sydd wedi dysgu Cymraeg, darganfod nad oes croeso iddo yn ei gymuned, symud rhywle arall a chael bywyd ei freuddwydion? Neu, ydych chi'n ddim ond yn ddyfalu? Mae symud fi a fy nghariad rhywle arall ar addewid tybiedig yn cryn dipyn o risg. Cofiwch mod i wedi symud unwaith o'r blaen ar 'gryfder' yr addewid 'na: symudais i Gymru. Ac aeth fy ngwraig. Felly, dwi'n anfodlon iawn gorfodi Jenn i symud rhywle arall, yn enwedig ar addewid aneglur o gael fy nghroeso Rhywle Arall.
Hefyd, ers imi gwrdd â Jenn dwi wedi bod yn datblygu (yn araf, araf) ffrindiau Saesneg eu hiaith yma yng Nghaerdydd. Faswn i ddim (ac afraid dweud na fasai Jenn) eisiau eu gadael nhw er mwyn hela ar ôl syniad afrealistig, dychmygol, o gael croeso Rhywle Arall.
Ac os mae Rhywle Arall mor wych, pam bod miloedd ar filoedd o Gymry Cymraeg yn llifo i mewn i Gaerdydd? Os nad oes lle iddyn nhw, beth yw'r rhesymeg y tu ôl dadlau y dylwn i fynd yno?

3) Dwi ddim am newid mewn ffordd sylfaenol. Yn aml iawn, bydd pobl yn awgrymu ymuno â chapel, neu rywbeth tebyg. Dwi'n deall yr awgrym ond, mae'n un sydd wedi cael ei adeiladu ar dir ansefydlog. Ohwerwydd mae awgrym o newid ymddygiad hefyd. Dwi ddim yn gapelwr yn fy mywyd Saesneg -- a dweud y gwir, ceisiwn i hynny sawl gwaith yn fy arddegau a'm dauddegau a methu pob tro -- felly basai mynd i gapel yn gofyn imi newid mewn ffordd sylfaenol. Dych chi'n dweud wrthyf: er mwyn i ti ffeindio lle, Chris, mae rhaid i ti newid ti dy hunan yn dy fon. Na, dim diolch. Dyw Cymraeg ddim mor arbennig imi fy mod yn fodlon ceisio ffugio mod i'n berson gwahanol.
Mae'r awgrym i ymuno â chor ychydig yn debyg. Er, roeddwn i'n aelod cor am sbel fach, fach, ac, ie, roeddwn yn mwynhau tipyn. Ond dwi ddim yn berson sy'n mwynhau canu cymaint. Hefyd, bu rhaid i fi roi'r gorau i'r cor er mwyn dysgu Cymraeg i oediolion (mae dosbarth 'da fi yng Nglyn Ebwy ar yr un nosau ymarfer cor), a doedd dim digon o arian 'da fi i fforddio teithiau i berfformio na dillad neis i'w wisgo mewn perfformiad.

4) Ydw, dwi wedi chwilio am swydd yn y BBC, S4C, ac ati. Am ryw reswm, pan dwi'n dweud nad oes swydd 'da fi, mae tuedd i dybio nad ydw i'n chwilio. Anghywir. Yr ydw i yn chwilio. Gwnaf i gais am ddwy swydd yr wythnos fel arfer, mwy nag hynny weithiau. Edrychaf ar wefannau BBC, Boomerang, Tinopolis, S4C, Prifysgol Caerdydd, Prifysgol Morgannwg, ac yn y blaen ac yn y blaen ac yn y blaen, trosodd a throsodd a throsodd. Dwi'n werthfawrogol iawn pryd bynnag bydd person yn tynnu fy sylw at swydd ond, fel arfer, baswn i wedi gwneud cais amdani eisoes.

Mae'n broblem heb ei ddatrys. Ac weithiau dwi'n teimlo nad oes gyda phobl eraill eisiau imi ei ddatrys.