Thursday, 27 March 2008

Cofnod y rydw i'n debyg i'w ddileu

"Rwy'n ddim. Dwy' ddim wedi cyflawni unrhyw beth. Does gen i ddim i'w wneud ond marw, a wnaiff marw hyd yn oed ddim ond pwysleisio'r ffaith 'mod i'n ddim byd."

Dyfyniad oddi Cadw Dy Ffydd, Brawd gan Owen Martell yw hwnnw, ac rydw i'n ei deimlo'r dyddiau hyn -- yr unigrwydd ynddo.

Os nid ydych wedi darllen y nofel, rhybuddiaf ichi nad oes llawer o bobl yn fy modiwl Rhyddiaith Ddiweddar sy'n ei hoffi. Nofel ddiflas lle nad oes unrhyw beth yn digwydd ynddi yw barn mwyafrif o'm cyd-fyfyrwyr. Byddwn i cytuno ag hynny ar ryw radd. Yn y bôn mae'n stori am ddyn sy'n mynd o Lundain i Ganol-o-Ddim-yn-Unlle, Michigan. Mae'n daith ddi-nod; wedyn mae yna ddiwedd nad yw'n gwneud synnwyr i mi.

Seriously, Owen, what the fuck is up with that ending? Tybiaf y cafodd rhywun ei saethu yn y diwedd. Ond pwy? Gan bwy?

Atgoffa'r diwedd hwnnw imi o stori yr ei ysgrifennais pan roeddwn i'n 12 oed, ar gyfer dosbarth llenyddiaeth. Fel gyda phob un o'm hymdrechion ysgrifennu, rhedodd y peth yn hir a bu angen arna' i ofyn am fwy o amser i'w gwblhau. Daeth yr ail ddyddiad cwblhau ac o hyd doeddwn i ddim wedi gorffen y stori. Felly ysgrifennais: "And then the world blew up."

(Gyda llaw, dwi am wneud hynny eto rhyw ddydd pan rydw i'n awdur enwog)

Ond mae hanes lenyddiaeth yn frith â nofelau gyda diweddion gwan. Rhof i Ernest Hemingway ar bedestal er enghraifft, ond rhaid cyfaddef: dude couldn't write an ending for shit. A wyt ti wedi darllen A Farewell to Arms? Clasur, heb gwestiwn. Ond dyna fi wrth orffen y peth yn bloeddio ar y llyfr: "And?! And?! What happens now?" Ac, a dweud y gwir, nid oedd diwedd fy nofel innau mor dda. Er nid oedd gweddill ohoni mor dda chwaith.

Yn achos Owen Martell, mae'r 180 tudalen eraill ei nofel yn weddol fedrus. Yr hyn fy mod i'n hoffi am y nofel yw sut mae O.M. yn mynd ati i ddarlunio unigrwydd ac iselder, a'r afiechyd meddwl sy'n dod â nhw.

Mae unigrwydd yn afiechyd. Clefyd. Pa bynnag gair eich bod chi eisiau ei ddefnyddio. Mae'n rhywbeth sy'n eich bwyta chi o'r tu mewn. Mae'n llurgunio eich deallusrwydd o'r byd o'ch cwmpas. Mae fe mor anodd, mor greulon. Ond annhebyg i afiechyd megis Alzheimer's neu lupus, neu rywbeth arall sy'n cael ei phortreadu gan ffilmiau cropian a cherddoriaeth deimladwy ar Sport Relief, ni ellir llyncu llond llaw o bils ar ei gyfer.

Wel, gellir. Ond ni chaiff effaith. Boddi'r boen gwna hynny, ond ni â'r boen. Mae'n aros lawr yno, yn eich enaid, ati i'ch creithio -- creithio eich gobaith, dymuniadau, cryfder, hyder. Mae'n ofnadwy o greulon oherwydd daw oddi wrthoch chi eich hunan, a taw chi eich hunan sy'n gwybod yn orau sut i'ch brifo. I know my weaknesses and I use them against me.

Gall dioddefydd unigrwydd afael ar syniad a sefydlogi arno'n ddi-baid. Mae'r syniad fel llyngren, fel firws, fel parasit a chwyrlïa ei hunan trwy'ch pen, yn eich tanseilio. Ac nid oes dim byd gall y dioddefydd wneud am y peth oherwydd mae'r unigrwydd wedi torri ei gysylltiadau â'r byd go iawn. Nid yw'r dioddefydd yn rhan o realiti -- ni theimla ei fod yn rhan o realiti. Nid oes unrhyw beth, unrhyw un, yno i'w dynnu fe yn ôl. It is a very strange thing to have to wake up in the morning and tell yourself that you are actually there.

Ac os ydych chi'n deall yr afiechyd hwn, os ydych chi'n dawnsio i'w dôn ers bron dau ddegawd, gwyddoch nad oes neb sy'n gallu eich helpu ac eithrio chi eich hunan. Weithiau bydd pobl yn cynnig cymorth, ond ni ddeallant yr hyn eu bod nhw'n dweud. Mae gan bobl duedd i feddwl am unigrwydd fel petai fe'n cynnal a chadw car -- fel petai'n rhywbeth y gall gael ei ddelio â fe ymhen diwrnod neu ddau.

"You can call me any time, you know that," medda pobl. Ond nid eu bwriad yw hynny. Petaent nhw'n meddwl am yr hyn eu bod nhw'n cynnig, na fyddent. Fel meddai Dr. Cox ar "Scrubs" unwaith: "I am a miserable person. And misery loves what?"

Yr wythnos diwethaf, roeddwn i'n siarad â ffrind ac roedd y ci du (a) yn brathu ar fy sodlau yn dipyn rhy amlwg. Weithiau gallaf guddio'r boen, ac weithiau -- yn eirwir -- ni theimlaf iddo fe o gwbl (na, gwir; felly petait ti fy ngweld i mewn tafarn ac rydw i'n ymddangos i fod yn hapus, paid â phoeni, nid ydw i'n cogio -- rydw i yn hapus). Ond oherwydd amryw reswm rydw i'n brwydro'r dyddiau hyn. Gallai fy ffrind weld hynny. Dwedodd hi wrthyf y gallwn ei ffonio unrhyw bryd bod angen.

A dweud y gwir mae eisiau arna' i wneud hynny. Ffonio. Ymagor. Dweud popeth sy'n lladd arnaf. Ond rydw i'n nabod yr hen fastard unigrwydd. Gŵn amdano. Gŵn y byddai fe caru'r cyfle blino rhywun newydd. Byddai dihoeni ewyllys da fy ffrind, byddai ei hysmygu hi, byddai ei disbyddu hi. Faint tro yn fy mywyd y mae'r eisiau am ffrind wedi chwalu fy ngobaith am gyfeillgarwch?

Ta beth. Dyma fi. Rydw i yma. Dyna rywbeth.

(a) Fel byddai Winston Churchill ei galw

Wednesday, 5 March 2008

Ansuddadwy*

"The perfect Democrat." Dyna'r geiriau a ddefnyddiodd fy nhad ar nos Sul i ddisgrifio Hillary Clinton. Roedd sŵn o dderbyniad trist i'w lais. Cefnogwr Hillary yn y bôn yw fe. Rydw i'n meddwl bod ganddo "crush" arni; petai Hillary ymddangos ar garreg drws fy rhieni a mynnu ar ei gael, byddai diwedd priodas 36-mlynedd dod ymhen eiliad.

"I just wish people could see that she's the best candidate" meddai fe. Swniodd fel petai'n agos i grio.

Ond siŵr o fod mae'n dawnsio jig heddiw.

Nid ydw i mor siŵr am bawb eraill. Gellid gweld cyn dydd Mawrth y roedd y cyfryngau eisiau gweld knockout blow ddoe, yn lle na hwyhau i mewn yr anadnabyddus. Ni chofiaf ras megis yr un hon yn fy mywyd. Yn ôl fy nhad ni chofia ras megis yr un hon yn ei fywyd chwaith. Sonnir gan rhai am y 1968 Democratic Convention pan oedd yna gwffio ymhlith y mynychwyr, ond yn ôl fy nhad bu'r canlyniad y convention hwnnw'n weddol sicr cyn fe'i cynhaliwyd.

Nawr mae gennych chi ddau ymgeisydd sy'n -- mwy neu lai -- ochr yn ochr gyda'i gilydd ac ymddengys y bydd pethau'n parhau i fod fel hynny trwy'r primaries a chawcysau.

Thema a welwn ni drosodd a throsodd yn y misoedd dyfod yw hon: dryslydaeth ac anghytundeb ymhlith pleidleiswyr yr Unol Daleithiau. Ar ôl wyth mlynedd o GW, a'r chwerwedd sydd yn datblygu ers etholiad 2004, meddyliaf y roedd rhai pobl yn disgwyl/gobeithio am weld landslide yn yr etholiad hwn -- a clear-cut victory for whoever the Democrats chose.

Ond mae'r broses o ddewis y Democratic nominee yn dangos nad yw pethau mor syml. Mae yna wahaniaethau dwfn yn yr Unol Daleithiau. Mae'n wlad fawr gyda phoblogaeth amrywiol. Pwy bynnag sy'n cario'r faner tros y Democrats ar ôl mis Awst, ni chaiff fe/hi lwybr hawdd i'r arlywyddiaeth.

Cynhelir y Democratic National Convention o 25ain i 28ain Awst yn Denver, Colorado. Ym mis Awst, felly, caiff pethau eu sortio mas, mwy na thebyg. Mae yna ddau ddull o feddwl ar hyn:
1) Mae'n beth da.
2) Mae'n beth drwg.

Am y Democrats ydw i'n sôn, wrth gwrs. Yn nhermau o'r hyn mae'r Republicans yn ei feddwl, maen nhw'n hapus iawn i weld pethau parhau; cymaint o gymhlethdod ac anhrefn a gelyniaeth ymhlith y Democrats ag sy'n bosib yw peth da iddyn nhw.

Ac wrth gwrs, dyna'r ddadl erbyn gweld y ddau ymgeisydd Democrat parhau i ymladd gyda'i gilydd am bum mis rhagor. Prydera'r Democrats y bydd tyndra ymhlith y blaid yn rhoi'r etholiad i'r Republicans. Tra mae'r Democrats yn brwydro i sortio pethau mas, gall y Republicans treulio'r un amser yn casglu eu hunain heb orfod pryder llawer am ddiffinio nhw eu hunain rhag y gystadleuaeth.

Ond efallai taw peth da yw'r tyndra. Gallai ddenu pobl newydd i'r broses. Yn arfer, byddai pethau hyn wedi cael eu penderfynu erbyn hyn ond nawr mae gan daleithiau bach deimlad o bwysigrwydd. Efallai taw'r sefyllfa hon gallai helpu adfywio gwleidyddiaeth yn yr Unol Daleithiau, lle mae yna gynifer o bobl a deimla fel maen nhw wedi cael eu hanwybyddu. Ond, wrth gwrs, gan allai'r ras rhwng Hillary ac Obama ddenu pobl i'r broses, gallai'r convention eu gwrthyrru nhw.

Yno, yn swyddogol, gwna'r delegates 'ma ydych chi'n clywed cymaint amdano bleidleisio o blaid Obama neu Hillary. Mwy na thebyg ni chaiff un neu'r llall digon o delegates i gipio'r nomination ac bydd popeth felly yn y dwylo'r super-delegates (a). Ac yna mae perygl o siomi'r gobaith ac egni. Yn fy marn i, mae gan y super-delegates awra o'r smoke-filled back room diarhebol. Petai Hillary i ennill diolch i'w chysylltiadau, tybiaf y gallai hynny brifo'r Democrats a chreu llwybr haws i'r Tŷ Gwyn ar gyfer John "Mae Iraq yn syniad rhagorol" McCain.

Yn y cyfanswm, yr unig beth y gallaf i ddweud am ganlyniadau ddoe yw bod angen cyntun arnaf i.

* Unsinkable

(a) Pam mae Americanwyr mor hoff o'r gair "super," tybed?