Tuesday, 23 February 2010

Eto


Dyma lythyr a ddaeth yn y post heddiw:

Annwyl Chris Cope

Ysgoloriaethau'r Academi i Awduron 2010

Diolch am eich cais ar gyfer y cynllun uchod. Mae'n flin gennyf eich hysbysu na fu eich cais yn llwyddiannus y tro hwn.

Derbyniwyd 101 o geisiadau, a nifer ohonynt o safon uchel. Mae'r adnoddau'n brin; nid yw'r gyllideb yn ddigonol i ddiwallu'r galw am ysgoloriaethau, ac yn anffodus ni chafodd rhai ceisiadau haeddiannol eu gwobrwyo. Cyrrhaeddodd eich cais y rhestr fer o 42. Dyfarnwyd 16 ysgoloriaeth o'r rhain.

Mawr obeithiaf na fydd hyn yn peri gormod o siom i chi, ac y byddwch yn parhau i ysgrifennu.

Bydd yr holl ddeunyddiau ychwanegol (llyfrau, llawysgrifau ayyb) a gyflwynwyd gyda'ch cais yn cael eu dycwhelyd erbyn diwedd mis Mawrth 2010.

Yr eiddoch yn gywir
Peter Finch
Prif Weithredwr: Academi

-----

Dyma'r ail dro imi gael fy nwgwrthod. Ffyc, mae'n brifo.

Thursday, 4 February 2010

Pentref Eisteddfod


Yn sgil cofnod 24 Ionawr y blog hwn, a chofnod 3 Chwefror Ifan Morgan Jones, rydw i wedi bod yn meddwl ychydig mwy am y syniad o gynnal yr Eisteddfod Genedlaethol mewn un lle penodol. Mwyfwy fy mod yn meddwl am y peth, mwyfwy fy mod yn meddwl ei fod yn syniad da.

Eto, rydw i'n credu y byddai cynnal yr Eisteddfod mewn un lle'n creu profiad mwy cyson, fwy pleserus. Yn hytrach na chael syrcas pebyll plastig blynyddol nad yw'n adlewyrchu Cymru yn ei naws, gellid cynnal y brifwyl mewn adeileddau parhaol sy'n gweddu i'w hamgylchoedd. Gellid cael profiad Eisteddfod sy'n teimlo'n fwy Cymreig. Hefyd gallai'r digwyddiad leihau ei effaith ar yr hinsawdd trwy adeiladu walkways ac ati.

Er mwyn y drafodaeth hon, enwaf y peth "Pentref Eisteddfod," sef ardal lle byddai'r Eisteddfod yn cael ei chynnal. Byddai'n cynnwys y Maes, wrth gwrs, ond hefyd nifer o'r pethau sy'n mynd llaw a llaw gyda'r Eisteddfod (llwyfan a lle ar gyfer Maes B, er enghraifft).

Rydw i'n cytuno gyda gweledigaeth Ifan o Bafiliwn "wedi ei adeiladu o gerrig," yn ogystal â'i awgrym o stondinau sy'n "gyfres o adeiladau cerrig." Y pwynt yw creu rhywbeth a fydd yn parhau, yn union fel cynifer o gaerau a chestyll yng Nghymru. Os gall Abaty Glyn y Groes barhau yn ei stad bresennol heb neb yn talu sylw ato am ryw 450 blynedd (a), gydag ychydig o ofal, gallai adeileddau Eisteddfod barhau am byth, mwy neu lai.

Yn fy ngweledigaeth i, ni fyddai'r adeileddau hyn yn cynnal llawer o mod-cons. Dim ond adeileddau byddent, a byddai popeth eraill yn cael ei sefydlu o flwyddyn i flwyddyn. Y ffordd hynny, byddai'n llai tebygol o gael Pentref Eisteddfod sy'n ar ôl ei oes. Yn amlwg, bydd technoleg yn newid yn y blynyddoedd i ddod, ac mae'n hollol bosibl y bydd y ffyrdd o bweru'r technolegau'n newid hefyd.

Yr hyn fy mod i'n ei hawgrymu yw rhywbeth parhaol, rhywbeth a fydd yn parhau heibio ein dychymyg presennol. Rhywbeth a fydd yno ganrifoedd ar ôl i ni wedi hen farw. Ac yn sgil y fath beth byddai'n ddatganiad anwadadwy ynglŷn â diwylliant Cymru.

"Pwy fydd 'ma ymhen can mlynedd?" gofynnir. Duw a ŵyr, ond byddai Pentref Eisteddfod yno ar eu cyfer. Byddai lle parhaol i'r Eisteddfod yn ddatganiad nad yw diwylliant Cymraeg am ddiflannu i mewn i hanes.

Ar ben hyn i gyd, byddai cynnal yr Eisteddfod mewn un lle penodol yn creu mwy o gysondeb yn nhermau rheoli'r peth. Ni fyddai'r math o sefyllfaoedd fel ydw i wedi'u gweld yn Abertawe, yr Wyddgrug, a Bala lle'r oeddent o hyd yn ceisio sortio mas y sefyllfa parcio rhyw ddau ddiwrnod ar ôl dechrau'r brifwyl. A byddai'r fath sefyllfaoedd fel y gwelwn ni yng Nglyn Ebwy ar hyn o bryd, lle maent yn methu codi'r arian, yn llai tebygol.

Ac hefyd -- yn gysylltiedig â'r sefyllfa Glyn Ebwy, i ryw radd -- byddai cynnal yr Eisteddfod yn yr un man yn rhoi gwybod i bobl ble i'w ffeindio. Am y bobl a ddaw o'r tu allan i Gymru sydd eisiau blasu'i diwylliant ydw i'n meddwl, y bobl sydd eisiau gwybod beth ydyw. Bydden nhw'n gwybod ble i'w fynd heb angen gwybod cymaint am yr Eisteddfod ei hun (yn rhy aml mae Eisteddfod yn ddigwyddiad sydd ar gyfer dim ond pobl sydd wedi mynychu'r peth o'r blaen). Os ydych chi wedi darllen fy llyfr, efallai y byddwch yn cofio'r stori am deithio lan i'r Wyddgrug a chael pobl yn dweud wrthyf nad oeddwn ar y bws cywir i'r Eisteddfod:

"'That's all the way down in Llangollen, dear,' meddai'r hen fenyw. 'This bus goes to Mold.'
'That's what I've told him, love,' meddai'r gyrrwr. 'He seems to think there's another one.'
"

Rydw i'n siŵr y digwydda'r un math o sgwrs yn aml iawn yng Nghymru trwy'r amser. Caiff ymwelwyr eu cyfeirio at Langollen yn hytrach na Glyn Ebwy neu Wrecsam neu ble'r ffyc bynnag arall mae'r Eisteddfod Genedlaethol y flwyddyn 'na. Os cynhalir yr Eisteddfod Genedlaethol yn yr un lle penodol caiff hynny ei wybod gan y rheiny na chlymir â diwylliant Cymraeg, a fydd o fudd iddi.

Ond lle i osod y fath beth? Yn fy nghofnod 24 Ionawr, awgrymais rywle yn y canolbarth. Erbyn hyn, byddwn i'n awgrymu Carno.

Pam? Wel, does dim rhaid, afraid dweud.

Ond wythnos ddiwethaf, gyrrais lan i Ddolwyddelan i ymweld ag Annie. Ac wrth yrru trwy Garno, gwelais arwydd priflythrennau i gyd a ddatganai: "CARNO STATION NOW!" Ac fel mae'n digwydd, mae gan y pentref grŵp gweithredu sy'n brwydro o blaid adeiladu gorsaf trên yno. Os maen nhw'n awyddus i gael y dwristiaeth a fyddai'n dod gyda gorsaf trên, mae'n fwy tebygol y bydden nhw'n fodlon bod yn gartref yr Eisteddfod Genedlaethol. Ond hefyd, mae'r pentref yn gyffordd o'r A470 a'r rheilffordd. Mae'n lle delfrydol yn nhermau ei gyrraedd (b).

Yn ystod weddill y flwyddyn gellid cynnal gwyliau eraill. Efallai gellid dangos yr hyder i wneud rhywbeth newydd fel cynnal math o Wakestock neu'i debyg yn y gaeaf (yn yr ystyr o fod yn ŵyl weddol fawr mewn lle gweddol fach -- yn amlwg dwi ddim yn awgrymu cael watersport yn y gaeaf).

Mae yn bosibl. Tybed a oes gan Cymru'r hyder i wneud y fath beth?
-----

(a) Sef y cyfnod rhwng diddymiad y mynachlogydd a sefydlu Cadw. Yn amlwg rydw i'n bod yn fras gyda'r ffrâm-amser ond fy mhwynt yw pwysleisio sut y gall adeileddau barhau am hir iawn.

(b) Cofier hefyd bod y Cynulliad wedi datganu yn ddiweddar ei fod am wella'r A470 yn ogystal â rhwydwaith y rheilffordd

Tuesday, 2 February 2010

Y cam cyntaf


Priododd Vivienne Haigh-Wood, gwraig gyntaf T.S. Eliot, â'r bardd enwog er mwyn iddo aros yn Lloegr, meddan nhw. Cafodd Eliot ei eni yn yr Unol Daleithiau -- yn St. Louis -- ond symudodd i Loegr yn 1914 i fynychu prifysgol, lle'r oedd yn ychydig o sensation ymhlith cylchau llenyddol yr adeg.

Un aelod y clychau 'na oedd Ezra Pound, sy'n ymddangos yn aml pan sonnir ynghylch llenyddiaeth yr oes aur 'na o amgylch ac yn ystod y ddau ryfel byd. Mae'n ffigwr od, os ydych chi'n meddwl ar y peth oherwydd nad oes llawer o bobl sy'n gallu cofio nac enwi ei weithiau ef. Ond wrth drafod yr enwau mawr -- Joyce, Hemingway, Eliot, Yeats, Duchamp, Frost (a), ac yn y blaen, ac yn y blaen -- ffeindiwch eich hunan yn trafod Pound hefyd. Yn anffodus iddo, cefnogodd y ceffyl anghywir yn Ail Ryfel Byd ac aeth yn ffrindiau gyda Mussolini. Nothing gets you dropped from people's Christmas lists faster than being chums with a fascist dictator.

Ta beth, cyn y penderfyniad gwael 'na, meddyliodd Pound taw hollbwysig ydoedd i Eliot barhau byw ym Mhrydain, yn Ewrop. Ac yn sgil hynny darbwyllodd Vivienne Haigh-Wood i briodi Eliot er mwyn iddo fod yn aros yn y wlad.

Meddyliaf am hynny yn aml wrth geisio gweithio mas beth i'w wneud nesaf. Fel mewnfudwr mae rhaid imi fod yn meddwl yn ddi-baid am y peth nesaf. Ar ôl gorffen yr MA dwi ddim yn gallu lolian o gwmpas yn aros am ysbrydoliaeth ynglŷn â'r dyfodol -- rhaid cael rhywbeth yn barod. Daw fy nheitheb i ben ym mis Ionawr 2011, felly rhaid imi fod yn meddwl nawr am y cam nesaf. Y tric nesaf. Sut i barhau'r act jyglo rhyngwladol 'ma.

Mae'n anffodus nad oes neb sy'n meddwl fy mod i mor bwysig i Gymru bod nhw'n fodlon darbwyllo Prydeines i'm priodi. Byddai pethau mor haws petawn i'n gallu cael teitheb trwy'r fath fodd.

"Mae'n syniad da, efallai," meddai Siân (b) pan ddwedais wrthi am y peth. "Ond rhaid iddi fod yn Gymraes, dwi'n meddwl. A rhaid i ti gael ysgariad yn gyntaf, Chris."

Ymddengys fod y cam cyntaf 'na ar fin ddigwydd. Ffoniodd Rachel nos Sul i roi gwybod i mi ddisgwyl ffurflenni ysgariad yn y post. Mae'r diwedd terfynol wedi cyrraedd.

Gorweddiais ar y gwely wrth wrando arni'n siarad a cheisio ewyllysio fi fy hunan i farw. Roedd y poen yn llethol tra gorlifodd yr atgofion drosof. "Jyst paid," roeddwn yn dweud wrth fy nghalon. "Jyst paid â gweithio. Paid â churo. Paid â'm gorfodi dioddef hyn pellach."

Ond dwi yma o hyd. Yn anffodus. Er, a bod yn onest doedd newyddion Rachel ddim yn sioc. Gwyddwn y byddai'r fath beth yn digwydd cyn bo hir. Ond fel hynny ydym ni pan mae pethau'n chwalu. Fel pier Bae Colwyn yw fy mhriodas. Petai'r pier yn cwympo i mewn i'r môr yfory byddai pobl yn galaru dros ben. Bydden nhw'n hiraethu am ei ddyddiau gwell pell pan oedd pawb yn hapus a phopeth yn berffaith. Oherwydd taw fel hynny yw'r gorffennol, onid yw? Mae'r haul yn tywynnu yn yr haf, mae eira bob Nadolig, mae mam yn caru tad, ac mae C'mon Midffîld yn ddifyrrus.

Yn gyfleus, bydden nhw'n anghofio'n llwyr am y blynyddoedd ar flynyddoedd o esgeulustod a dreuliodd popeth. Felly gorweddiais yno a chofio cerdded yn ne Utah yn y gwanwyn 1999 gyda fy nghariad ifanc, ei llaw hi yn fy llaw i, a fy nghalon yn neidio llawn cyffro a gobaith.

"This hand will have a ring on it in just a few weeks," meddwn. "Can you believe it? I can't wait, We're going to be married!"

Un ar ddeg blynedd wedyn ac mae'r fodrwy wedi hen gael ei cholli. A does neb yma i ddal fy llaw.
-----

(a) Efallai y bydd rhai ohonoch chi'n gwybod bod gennyf datŵ sy'n ddarn o farddoniaeth Robert Frost.

(b) Dwi ddim eisiau i chi feddwl mod i'n ei dyfynnu'n iawn yma. Yn amlwg dyw hi ddim yn siarad fel ydw i'n ysgrifennu.